Chrzest – refleksja teologiczną cz. 3

CZĘŚĆ III

REFLEKSJA TEOLOGICZNA

Wylanie Ducha Świętego w doświadczeniu Katolickiej Odnowy Charyzmatycznej, które odnowiło życie tak wielu chrześcijan, wzywa do bezustannej refleksji teologicznej. Jaki jest Boży cel w udzielaniu tej łaski? Czy jest ona dla wszystkich katolików? W jaki sposób wiąże się ona z życiem Kościoła, a zwłaszcza z sakramentami inicjacji? Jakie miejsce zajmuje to doświadczenie w życiu chrześcijanina? W niniejszej części najpierw zostanie pokrótce przedstawione teologiczne rozumienie wylania Ducha Świętego, które rozwinęło się w Odnowie, a następnie odniesiemy się do niektórych kwestii teologicznych, jakie najczęściej powstawały w związku z chrztem w Duchu Świętym.

1. Rozwój rozumienia w Katolickiej Odnowie Charyzmatycznej

Od swych początków w 1967 roku, to, co później zasłynęło pod nazwą Katolickiej Odnowy Charyzmatycznej, opierało się na przeżyciu-wydarzeniu, jakie nazwano chrztem w Duchu Świętym. Dlaczego użyto tej terminologii? Pierwsi katolicy, którzy otrzymali tę łaskę, byli głęboko naznaczeni niedawno zakończonym II Soborem Watykańskim oraz „ekumenicznym wymiarem” swego początkowego doświadczenia. Przyjęli oni to samo określenie, jakiego używano w Ruchu Zielonoświątkowym, które z kolei zostało zaczerpnięte z Pisma (patrz: Część II, rozdział 2 powyżej). Pojmowali oni ten początek jako wypełnienie modlitwy papieża Jana XXIII za Sobór, w której prosił o „nową Pięćdziesiątnicę”. Więź pomiędzy

»chrztem w Duchu Świętym” i wydarzeniem Pięćdziesiątnicy, zarówno w Nowym Testamencie, jaki we współczesnym doświadczeniu, wydaje się więc potwierdzać odpowiedniość tegoż określenia.

Pierwsi katolicy pochwyceni przez niespodziewaną łaskęchriu w Duchu Świętym szybko zrozumieli, że ma ona być pojmowana w kontekście głębokiej odnowy życia katolickiego, co stanowio istotę i cel II Soboru Watykańskiego. Otrzymali intensywny im-puls, by opowiadać o tej łasce szerzej w Kościele katolickim raz jasne przeświadczenie, że istnieje ona dla odnowy calego Kościo-ta. Ich silne poczucie przynależności do Kościoła stanowito jedyną główną różnicę między nimi i początkami ruchu charyzmatycznego we wspólnotach protestanckich. Katolicy ochrzczeni w Duchu Świętym rozpoznali potrzebę włączenia tegoż ruchu do Kościola katolickiego pod przewodnictwo papieża i biskupów.

Wcześnie uznano, że wylanie Ducha Świętego wymaga dogłębnej refleksji teologicznej, włącznie ze zbadaniem samego terminu „chrzest w Duchu Świętym” pod kątem tradycji katolickiej. Promowanie tej teologicznej refleksji stanowiło główną troskę kardynała Léona-Josepha Suenensa z Belgii, który wziął udział w spotkaniu teologów i liderów, odbywającym się w Grottaferrata we Włoszech w 1973 roku, a następnie nadzorował powstanie dokumentów z Malines. Pierwszy dokument z Malines, Odnowa Charyzmatycz-na. Wskazania teologiczne i duszpasterskie?”, badał powstającą rzeczywistość ruchu w świetle katolickiej tradycji i teologii oraz proponował liczne zalecenia. Wśród autorów znaleźli się teologowie, którzy już wcześniej podjęli się trudu wyłuszczenia autentycznie katolickiej teologii chrztu w Duchu Świętym.

Pierwszy dokument z Malines uznał, że już wcześniej funkcjonowały w użyciu różnorodne określenia dla opisania tego, co powszechnie nazywano chrztem w Duchu Świętym. W konsekwencji do 1972 roku wraz z rozprzestrzenianiem się Odnowy Charyzmatycznej poza granice Ameryki Północnej na tereny innych kultur i grup językowych przyjmowano wymienne określenia. Jednym z powodów dla poszukiwań alternatywnych pojęć była troska o to, by uniknąć zamętu w wyniku pomieszania chrztu w Duchu Swiętym z sakramentem chrztu. Więc, przykładowo, najczęściej używanym określeniem w krajach francuskojęzycznych jest effusion de 'Esprit, a we włoskojęzycznych effusione dello Spirito. Podobnie jest po hiszpańsku (efusion del Espiritu) i portugalsku (efusão no Espírito), chociaż w Ameryce Łacińskiej bardziej powszechnymi określeniami są bautismo en el Espiritu oraz batismo no Espírito. Po polsku używa się zarówno określenia wylanie Ducha Świętego oraz chrzest w Duchu Świętym, podczas gdy w niemieckim Geisttaufe (chrzest Ducha) i Erneuerung im Heiligen Geist (odnowa w Duchu Świętym). Na niektórych terenach popularne stały się jeszcze inne określenia, takie jak „nowa Pięćdziesiątnica” lub „osobista Pięć-dziesiątnica”. Natomiast świat anglojęzyczny prawie w całości podtrzymał termin baptism in the Spirit (chrzest w Duchu Świętym).

Kiedy używa się chrzcielnego języka i symboliki, niezbędnym staje się przejrzyste wyjaśnienie ich związku z chrztem sakramentalnym (patrz poniżej: podrozdział 5.1).

Zaletą określenia „wylanie Ducha Swiętego” jest to, że unika się jakiejkolwiek sugestii o dwóch chrztach, jednego w wodzie, a drugiego w Duchu, co obniżałoby rangę sakramentu chrztu. Jednakże należy zauważyć, że w języku angielskim nie istnieje żaden realny ekwiwalent dla słowa „effusion”. Z drugiej zaś strony, zaleta określenia „chrzest w Duchu Swiętym” jest taka, że zachowuje ono język używany przez Jana Chrzciciela i Jezusa do opisania dopełnienia przez Ducha Swiętego dzieła odkupienia wraz z bezpośrednim nawiązaniem do wydarzenia Pięćdziesiątnicy. Wyraża ono także szczególny charakter tego, czego doświadcza się w Odnowie, podczas gdy „wylanie, poryw” ma nieco szersze zastosowanie do wszelakiego działania Ducha w życiu chrześcijanina.

Ze względu na to, że „chrzest w Duchu Świętym” podtrzymuje pokrewieństwo z szeroko pojętymi ruchami zielonoświątkowymi i charyzmatycznymi, które powszechnie używają tego określe-nia, katolicy muszą unikać wprowadzającej w błąd teorii „dwóch chrztów”. Użycie terminologii chrzcielnej może dać także przyczynek do powstania dodatkowych problemów pastoralnych w sytuacjach, gdzie istnieją zielonoświątkowe i charyzmatyczne gry) które rozkładają pewne akcenty w sporny sposób.

Każda tradycja terminologiczna posiada swoją własną zasadność oraz swoje własne ograniczenia związane z różnymi kontekstami kulturowymi i eklezjalnymi. Sam fakt, że wciąż używa się różnych określeń, wskazuje na bogactwo rzeczywistości, która nie może być w pełni uchwycona przez jakąkolwiek pojedynczą frazę,

2. Istota chrztu w Duchu Świętym

Charakterystyka chrztu w Duchu Świętym opisana w części I wykazuje, że chrzest w Duchu Świętym nie jest zjawiskiem marginalnym w życiu chrześcijanina. Dotyczy istoty Ewangelii, misji Syna i Ducha Świętego od Ojca. Pan Jezus jest umieszczony w centrum charyzmatycznego świadectwa – w ciele człowieka, ukrzyżowany i powstały z martwych Pan Jezus, który został poczęty, napełniony i umocniony przez Ducha Świętego i który przyjdzie w chwale. To właśnie do tej wszechogarniającej perspektywy trynitarnej przywołują Kościół słowa Benedykta XVI: Jezus jest „tym, który przy-szedł, żeby ochrzcić ludzkość w Duchu Świętym”” Chrzest w Duchu Świętym sprawia, że Pięćdziesiątnica jest obecna i żywa w Kościele dzisiaj. Być ochrzczonym Duchem Świętym to być napełnionym miłością, która na wieki przepływa pomiędzy Ojcem i Synem w Trójcy Świętej; miłością, która przemienia ludzi na najgłębszym poziomie ich jestestwa i sprawia, że stają się zdolni w zamian pokochać Boga. Stąd też chrześcijanie doświadczają tajemnicy paschalnej Chrystusa jako obecnego źródła łaski i mocy oraz dowiadują się, „czym jest szerokość, długość, wysokość i głębokość*, i poznają „miłość Chrystusa, przewyższającą wszelką wiedzę” (Ef 3, 18-19). Z serca swego wołają: „Abba, Ojcze” (Rz 8,15; Ga 4, 6), „Panem jest Jezus” (1 Kor 12, 3) oraz „Przyjdź, Panie Jezu” (Ap 22, 17, 20). Istnieje głębsza komunia z Osobami Święte) Trójcy oraz doświadczenie bycia podniesionym do danego nam przez Boga dziedzictwa w Chrystusie, jako przedsmaku przyszlego zmartwychwstania. Właśnie to stanowi istotę teologicznego znaczenia chrztu według św. Pawła: „Zatem przez chrzest zanurzający nas w śmierć zostaliśmy razem z Nim pogrzebani po to, abyśmy i my wkroczyli w nowe życie – jak Chrystus powstał z martwych dzięki chwale Ojca” (Rz 6, 4). Bóg „razem też wskrzesił i razem posadził na wyżynach niebieskich – w Chrystusie Jezusie” (Ef 2,6; por. Kol 3, 3). Duch Święty upoważnia człowieka, by –przyoblekt– „umyst Chrystusowy” – by –myślat– jak On i kochał jak On (Rz 13, 14; 1 Kor 2, 16; Flp 2, 5) i takim sposobem dokonywał dzieł, których On dokonywał (J 14, 12). Wszystkie te rzeczy są dla każdego ochrzczonego chrześcijanina z zasady prawdą, lecz przez chrzest w Duchu Świętym stają się one doświadczaną rzeczywistością. To z kolei prowadzi do zwycięstwa nad grzechem, do władzy nad pokusami i podstępami złego oraz do wzrastania w cnocie przez zjednoczenie ze zmartwychwstałym Jezusem.

Charyzmaty charakterystyczne dla Odnowy Charyzmatycznej płyną z poddania się Chrystusowi, które stanowi istotę chrztu w Duchu Swiętym. Charyzmaty są przejawami zwierzchności zmartwychwstałego Pana, które należy przyjmować z wdzięczno-ścią, pielęgnować i używać szczodrze. Nie znaczy to wcale, że nie można nadużywać charyzmatów, lecz ich nadużywanie pociąga za sobą poważne niebezpieczeństwo podążania za innymi duchami niż za Duchem Świętym. W kontekście dziejów Kościoła dzisiejsze doświadczenie charyzmatów w Odnowie jest nowe pod tym wzglę-dem, że po pierwsze, pełna gama charyzmatów opisanych przez Św. Pawła w Pierwszym Liście do Koryntian jest obecna jako część daru Ducha Swiętego w postaci ustanowienia Kościoła. Po drugie, charyzmaty z zasady są dostępne dla wszystkich chrześcijan, a nie zarezerwowane w większym stopniu dla księży czy zakonników, czy też tych, co latami trwali w ascezie. Są rozumiane nie jako szczególne łaski dla ludzi bardzo świętych, lecz jako powszechny dar, który wyposaża ciało Chrystusa do wypełniania swej misji. Korzystanie z charyzmatów przez miliony katolików stawia przed Kościołem nowe wymagania. Zrodziła się potrzeba dalszego rozwoju teologii ralnej odnośnie ich użycia charyzmatów oraz stworzenia korpusu wiedzy duchowej i pasi-Nie można uzależnić chrztu w Duchu Swiętym, będącego ze swej natury poddaniem się Duchowi Bożemu, od jakiegoś szce-gólnego znaku jego przyjęcia. Z tego powodu doktryna glosząca że mówienie językami stanowi niezbędnym znak chrztu w Ducho Świętym jest w tradycji katolickiej nie do przyjęcia. Jednakże dar języków jest szeroko rozpowszechniony i często bywa pierwszym charyzmatem doświadczanym podczas otrzymania chrztu w Duchu Świętym. Modlitwa językami może odgrywać kluczową role w otwieraniu człowieka na wpływ Ducha i przez to na całą sferę darów duchowych.

3. Teologia i doświadczenie

W Nowym Testamencie i we wczesnym Kościele brano za pewnik, że dar Ducha nie stanowi zaledwie doktryny, lecz jest doświadczanym faktem. Dlatego też chrzest w Duchu Świętym podnosi kwestię wartości i roli doświadczenia w życiu chrześcijanina. Tradycja katolicka od zawsze uznawała wagę doświadczalnego wymiaru życia duchowego®°, chociaż rola, jaką to doświadczenie odgrywa, bywała czasami przedmiotem teologicznych wypaczeń. Odpowiednio rozumiane doświadczenie jest w pełni ludzkie, ponieważ angażuje ono wszystkie ludzkie władze w integralnej jedności (pięć zmysłów, wyobraźnię, emocje, intelekt i wolę). Doświadczenie nie powinno być redukowane do uczuć i emocji, co sprawiłoby, że stałoby się ono zaledwie subiektywne.

Doświadczenie chrześcijańskie nie jest mglistym, subiektywnym zjawiskiem, któremu można by przypisać jakiekolwiek różnorodne przyczyny. Jest to doświadczenie obiektywnej rzeczywisto-ści: dar Boga z samego siebie ofiarowany nam przez krzyż i zmartwychwstanie Jezusa Chrystusa oraz wylanie Ducha Świętego.

Doświadczenie chrześcijańskie jest zawsze połączone z głoszeniem i nauczaniem wiary. Wydarza się ono poprzez słuchanie słowa Bożego, przyjęcie go w wierze oraz udział w sakramentalnym i liturgicznym życiu Kościoła. Chociaż w tym życiu nie doświadczamy Boga bezpośrednio, doświadczamy stworzonych rzeczywistości, w których Bóg jest obecny i działa (uczestnicząc w liturgii, słuchając dobrych kazań, modląc się, używając charyzmatów, spotykając świętych ludzi, będąc poruszonymi przez muzykę i sztukę chrze-ścijańska).

Co w takim kontekście zmienia chrzest w Duchu Swiętym?

Chrzest w Duchu Świętym jest objawieniem miłości Ojca i praw-dy, że „Panem jest Jezus”, które znacząco pogłębia doświadczenie chrześcijańskie. Jednocześnie jest to poddanie się panowaniu Jezusa przez Ducha Swiętego w taki sposób, że człowiek coraz bardziej pozwala się „prowadzić Duchowi Bożemu” (Rz 8, 14). „Kapitanem statku” nie jest już dłużej dana osoba, lecz Duch Święty. Jest to zaiste życie w Duchu, życie, które prowadzi do rozradowania się w uwielbieniu i czci, do radosnego świadectwa i głębokiej komunii z Bogiem oraz z innymi. Chociaż działanie Boga w nas ma wymiar doświadczalny, jest ono zawsze większe, niż je postrzegamy.

Blędem jest wyobrażanie sobie, że istnieje opozycja pomiędzy doświadczeniem chrześcijańskim a sakramentami. Sakramenty, przez które zostajemy złączeni z paschalną tajemnicą Chrystusa, tworzą podstawę doświadczenia chrześcijańskiego. Nawet jeśli dotrzemy do nowego doświadczenia działania Boga w kontekście pozasakramentalnym, to jego pelne znaczenie jest ucieleśnione w sakramentach i liturgii Kościoła. Dojrzałość chrześcijańska to pogłębianie osobistej integracji działania Boga w sakramentach z działaniem Boga w wierzącym.

4. Instytucjonalny i charyzmatyczny wymiar Kościoła

Podsumowując spostrzeżenia Il Soboru Watykańskiego, Jan Paweł II stwierdził, że „obydwa te wymiary [instytucjonalny i charyzmatyczny] są równie istotnymi elementami Bożej konstytucji Kościoła założonego przez Chrystusa, ponieważ obydwa przyczyniają się do uobecnienia w świętej tajemnicy Chrystusa zbawczego dzieła”!. Aspekty instytucjonalny i charyzmatyczny są dwoma uzupełniającymi się sposobami, w jaki działa Ducha Święty, co przyczynia się, choć na różne sposoby, do życia, odnowy i uświęcenia Ludu Bożego. Wymiar instytucjonalny (lub hierarchiczny) odnosi się do tego wszystkiego, co zinstytucjonalizował Jezus podczas swego ziemskiego życia, włączając wybór dwunastu apostołów, nadanie im władzy, nakaz głoszenia Ewangelii, udzielania chrztu oraz odprawianie Eucharystii „na Moją, pamiątkę”, moc odpuszczania grzechów oraz inne element strukturalne, które przynależą do depozytu wiary. Wymiar charyzmatyczny odnosi się do darów spontanicznie wylanych podczas Pięćdziesiątnicy i później przez Ducha Świętego, który darmo udziela swych łask, kiedy i gdzie zechce, to co instytucjonalne, jest przekazywane z pokolenia na pokolenie i należy do stałej widzialnej struktury Kościoła. To, co charyzmatyczne, jest dawane przez Boga w sposób nieprzewidywalny i nie można tego skodyfikować. Chrzest w Duchu Świętym, jako przejaw spontanicznego działania Ducha, należy do wymiaru charyzmatycznego, lecz jednocześnie wnosi nowe życie i dynamizm w instytucjonalny wymiar wyrastający z sakramentów.

Odwieczną potrzebę Kościoła, by połączyć charyzmatyczne działanie Ducha ze strukturą instytucjonalną, widać już w Nowym Testamencie. Duch Swięty zapoczątkował znaczącą nową inicjatywę w Kościele, misję Pawła wśród pogan (Dz 13, 2-3), lecz Pawel zadbał by przedstawić apostołom „Ewangelię, którą głoszę wśród pogan” (Ga 2, 2). Kiedy powstal zasadniczy problem duszpasterski odnośnie ich obrzezania, Paweł i Barnaba powierzyli go „aposto-tom i starszym” w Jerozolimie do rozeznania (Dz 15, 2), a następnie przyjęli ich wnioski. Charyzmatyczne działania Ducha Swięte-go nigdy nie mogą pozostawać niezależne od posługi kaplańskiej.

Bez wymiaru instytucjonalnego nie ma żadnej spójnej tradycji, żadnego widocznego ciała, w jakie wlewa się to, co charyzmatyczne. Wymiar charyzmatyczny potrzebuje instytucjonalnego jako zabezpieczenia przed podstępem i błędem, by mógł w dłuższej perspektywie przynosić ciału Chrystusa owoc. Z drugiej zaś stro-ny, wymiar instytucjonalny potrzebuje charyzmatycznego, by kreatywność Ducha Swiętego mogła się w pelni przejawiać w Kościele przez wszystkie wieki i by stale przypominać Kościołowi o jego zależności od zmartwychwstałego Pana i Jego Ducha

5. Chrzest w Duchu Świętym i sakramenty inicjacji

Od początków Katolickiej Odnowy Charyzmatycznej teologowie poszukiwali zrozumienia i sposobu wyrażenia związku pomiędzy chrztem w Duchu Świętym i sakramentami, a szczególnie sakramentami inicjacji. Istnieją dwa główne sposoby opisywania chrztu w Duchu Świętym: jako urzeczywistnienie łaski chrztu i bierzmowania oraz jako nowe zesłanie Ducha.

5.1 Urzeczywistnienie łaski chrztu i bierzmowania

Chrzest w Duchu Świętym jest często opisywany jako „ożycie”, „odnowa” lub „wyzwolenie” łaski sakramentalnego chrztu i bierzmowania. Wyrażenia te uznają, że dziś chrzest w Duchu Świętym odnosi się zazwyczaj do doświadczenia następującego po sakramentach inicjacji, podczas gdy we wczesnym Kościele chrzest w Duchu Świętym odnosił się do sakramentalnej inicjacji oraz jej skutków jako jednej ontologiczno-empirycznej rzeczywistości. Normalne skutki chrztu i bierzmowania, jak widać w Piśmie Świętym i u ojców Kościoła, to intymna komunia z Trójjedynym Bogiem wyrażana w przemianie życia, w modlitwie i uwielbieniu oraz w zapale, by dzielić się z innymi Ewangelią, często w połączeniu z występowaniem charyzmatów. Wraz z rozwojem chrześcijaństwa, kiedy normą stało się chrzczenie niemowląt, coraz częściej można było otrzymać sakramenty bez tych subiektywnych skutków. W takiej sytuacji (dziś typowej) niezbędna jest mocna katecheza i formacja, by pomóc człowiekowi rozwinąć żywą wiarę i osobiście przyswoić nowe życie, które otrzymał.

Nawet w przypadku młodzieży dorosłych otrzymujących chrzest czy bierzmowanie, mimo iż łaska zostaje udzielona obiektywnie z różnorodnych powodów może zabraknąć przemieniających życie skutków tych sakramentów. Według Katechizmu Kościoła Katolickiego, kiego bierzmowanie „w pewien sposób przedłuża w Kościele łaskę Pięćdziesiątnicy” (1288). Jednakże trzeba przyznać, że dziś nie zdarza się to często w żywy czy namacalny sposób. Różnorodne czynniki, jak nieodpowiednie głoszenie słowa Bożego, letnia wiara, brak żalu za grzechy, niewystarczające przygotowanie, brak zrozumienia rzeczywistości sakramentów, świecki sposób myślenia lub psychologiczne albo duchowe przeszkody mogą powstrzymywać sakramenty przed osiągnięciem swej pełnej owocności.

Z takiej perspektywy to, co wydarza się podczas chrztu w Duchu Świętym, stanowi urzeczywistnienie sakramentów inicjacji, „rozpalenie na nowo” daru już otrzymanego (por. 2 Tm 1,6). Słowo Boże spełnia tu zasadniczą rolę, gdyż tym, którzy przygotowują się do chrztu w Duchu Świętym, często w pełniejszym zakresie głosi się to, co wcześniej nie zostało im przekazane. Odrodzenie i boskie życie otrzymane podczas chrztu i bierzmowania stają się przedmiotem żywego doświadczenia.

Jeśli chrzest w Duchu Świętym jest normalnym etapem rozwoju życia chrześcijanina, które rozpoczyna się od sakramentów inicjacji, to wynika z tego, że łaska owa nie jest czymś wyjątkowym i spotykanym tylko w Odnowie Charyzmatycznej. Jest ona obecna w różnych formach w życiu wielu innych katolików bez odwoływania się do tej specyficznej dla Odnowy terminologii czy stylu.

Specjalne nazewnictwo Odnowy ma na celu nazwanie tej łaski, zaproponowanie kontekstu eklezjalnego i szczególnej pedagogiki dla jej otrzymania oraz sprzyjanie pełnemu rozwojowi jej owoców.

5.2 Nowe dzieło Ducha Świętego

Chrzest w Duchu Świętym był zamiennie opisywany jako nowe zesłanie Ducha do życia człowieka. Taki punkt widzenia podkreśla, że choć chrzest w Duchu Świętym jest wewnętrznie związany z sakramentami, to jednak nie może on być opisywany jako jedynie uwolnienie uśpionych łask sakramentalnych poprzez usunięcie przeszkód. Idea uwolnienia wyraża jeden wymiar chrztu w Duchu Świętym: przeniknięcie do świadomości oraz skuteczną moc tego, co już wcześniej było wewnątrz. Lecz nie odnosi się ona do kolejnego aspektu: Duch Boży w nowy sposób przychodzi do życia człowieka i obdarza go nowymi darami. Chrzest w Duchu Świętym jest działaniem Ducha Świętego – swego rodzaju odrębną „misją” Ducha – a nie dziełem człowieka. Mamy w nim do czynienia nie tylko z tym, co „już dane”, lecz „nowym darem z nieba”.

Co więcej, właściwe doświadczenie chrztu w Duchu Świętym różni się u poszczególnych ludzi, chociaż istnieje pewien wspólny rdzeń, jak to opisano w części I powyżej. W przypadku niektórych osób ma miejsce nagła i dramatyczna zmiana; u innych następuje ona z czasem bardziej stopniowo. Dla wielu chrzest w Duchu Świętym stanowi kontynuację ich dorosłego nawrócenia – osobistego spotkania z Chrystusem, które radykalnie ich przemienia i po raz pierwszy utwierdza ich na ścieżce uczniostwa. U innych nawrócenie miało miejsce już wcześniej, a chrzest w Duchu Świętym stanowi pełniejsze uwolnienie Ducha i Jego charyzmatów, zwłaszcza w przygotowaniu do nowej misji lub zadania, do jakich wzywa ich Bóg Święty Tomasz z Akwinu nawiązuje do właśnie takiego, zdecydowanie nowego działania Ducha w życiu chrześcijanina, kiedy pisze:

Posłannictwo niewidzialne dotyczy także postępu w cnocie lub wzrostu w łasce… Gdy idzie o wzrost w łasce, to owo posłannictwo niewidzialne zachodzi w tych szczególnych wypadkach, gdy ktoś zdobywa się na jakiś nowy wyczyn lub wstępuje na wyższy szczebel łaski. Na przykład gdy dostępuje łaski czynienia cudów czy prorokowania, lub gdy z żaru miłości wystawia się na męczeństwo, czy porzuca wszystkie posiadane dobra; w ogóle gdy porywa się na jakiekolwiek trudne dzieło?

Chociaż Duch Święty często przychodzi w odpowiedzi na modlitwę, to przychodzi On za darmo, tajemniczo i w sposób dostoswany do każdego indywidualnie. Dlatego też nie da się przyjąć za obowiązkowy i normatywny jednego szczególnego sposobu, otrzymania chrztu w Duchu Świętym. Laska ta ze swej natur pozostaje suwerennym darem, żeby pobłogosławić cały Kości za darmo dawana i za darmo otrzymywana.

6. Czy chrzest w Duchu Świętym jest dla każdego chrześcijanina

To kluczowe pytanie stało się przedmiotem debaty. Wiele osób pozostających w Odnowie Charyzmatycznej, zarówno protestantów jak i katolików, ma głębokie przekonanie, że łaska chrztu w Duchu Świętym jest dla każdego członka Kościoła. We wczesnych latach Katolickiej Odnowy Charyzmatycznej wyrażano to czasem przez porównanie do odnowy liturgicznej: jak odnowa liturgiczna istniała dla całego Kościoła i jej przeznaczeniem było zniknąć w liturgicznie odnowionym Kościele, tak Odnowa Charyzmatyczna zniknie w charyzmatycznie odnowionym Kościele. Inni, w tym biskupi, wahali się przed takim stwierdzeniem i postrzegali Odnowę Charyzmatyczną jako jeden z wielu ruchów eklezjalnych, każdy ze swoimi własnymi charyzmatami w komunii Kościoła uniwersalnego. Papież Jan Paweł I w swoim nauczaniu na temat laickich stowarzyszeń wiernych związywał poszczególne charyzmaty z Kościołem uniwersalnym:

„Wszyscy, tak Pasterze jak wierni, mamy obowiązek rozwijać i stale umacniać braterskie więzy i stosunki, oparte na szacunku, serdeczności i współpracy, pomiędzy rozmaitymi zrzeszeniami laikatu.

Tylko w ten sposób całe bogactwo darów i charyzmatów, którymi obdarza nas Bóg, będzie mogło owocnie i w sposób uporządkowany przyczyniać się do budowania wspólnego domu”?!. Oba stanowiska wyrażają ważne prawdy. Jako zorganizowany ruch ze swoimi własnymi strukturami oraz wzorcami inicjacji i formacji Odnowa Charyzmatyczna jest jednym spośród wielu ruchów eklezjalnych, do których w pełni stosują się cytowane powyżej słowa Jana Pawła II. Lecz chrzest w Duchu Świętym istnieje dla wszystkich dotąd ochrzczonych, gdyż jest on ożywieniem sakramentalnego chrztu i bierzmowania.

Podobnie, charyzmaty jako takie istnieją dla całego Kościoła, gdy należały one do posługi Jezusa i stanowiły część z tego, co przekazał On Kościołowi przez Dwunastu. Jednakże poszczególnych form, jakie przyjmują te dary w różnym czasie i miejscu, nie można przyjąć za normatywne dla jakiejkolwiek osoby lub grupy.

Nie można stwierdzić, że którykolwiek z charyzmatów jest dla wszystkich chrześcijan, gdyż są one dawane darmo wedle upodobania Ducha. Ów ostatni punkt jest również stosowany do tych aspektów duchowości Odnowy Charyzmatycznej, które przedstawiają szczególny sposób odpowiadania na łaskę chrztu w Duchu Świętym, lecz nie mogą być uważane za jedyny sposób.

7. Czy można modlić się za osoby nieochrzczone o chrzest w Duchu Świętym?

Poprzedni rozdział prowokuje kolejne pytanie: czy należy modlić się o chrzest w Duchu Świętym dla osób nieochrzczonych? Pismo odnotowuje jeden przykład, gdzie wylanie Ducha Świętego jak w dniu Pięćdziesiątnicy zdarzyło się jeszcze przed chrztem (Dz 10, 44-48). Jednakże Łukasz nie pozostawia wątpliwości, iż wydarzenie owo było szczególną interwencją Boga po to, żeby dobitnie pokazać, że zbawienie w Chrystusie jest zarówno dla pogan, jak i Żydów. Gdzie indziej w Dziejach Apostolskich, i w całej tradycji chrześcijańskiej, chrzest i bierzmowanie są normalnymi środkami, poprzez które Bóg udziela Ducha Świętego.

Chociaż Bóg jest nieskrępowany w dawaniu Ducha wedle swej woli, również poza sakramentami, jego lud jest zobowiązany do szanowania zwykłych kanałów łaski, które ustalił Chrystus. Normalnie powinno się modlić o chrzest w Duchu Świętym dla ludzi, którzy nawrócili się do Chrystusa i otrzymali sakrament chrztu, Jednakże nie wyklucza to modlitwy z osobami nieochrzczonymi o światło i laskę Ducha Świętego, żeby pomóc im na ścieżce na-wrócenia. W niektórych przypadkach ludzie chętnie uczestniczą w seminariach Życia w Duchu Świętym lub podobnych kursach zanim staną się gotowi przystąpić do obrzędu chrześcijańskiego wtajemniczenia dorosłych. W takich wypadkach liderzy mogą poszukiwać mądrości Pana odnośnie tego, jak modlić się za tych ludzi i zapewnić, że zostaną podjęte odpowiednie kroki, zapraszające ich do pełni chrześcijańskiej inicjacji (patrz: część IV, rozdział 3).

8. Czy można dostąpić chrztu w Duchu Świętym więcej niż raz?

Chrzest w Duchu Świętym, tak jak się go zwykle rozumie, jest nowym spotkaniem z Duchem we własnym życiu, doświadczeniem, które stwarza rozróżnienie między „przed” i „po”. Pod tym względem jest to wyjątkowe wydarzenie, jak Pięćdziesiątnica we wczesnym Kościele. Jednakże nie wyklucza to możliwości ponownych przyjść Ducha, jak się również zdarzało w pierwotnym Kościele (Dz. 4, 31). Od czasu do czasu wszyscy chrześcijanie potrzebują i mogą pomodlić się o nowe wylanie Ducha Świętego, zwłaszcza w perspektywie nowych okoliczności, takich jak małżeństwo, powołanie do apostolstwa, choroba i tak dalej, które wymagają nowych darów Ducha. Istnieje również możliwość sprzeniewierzenia się lasce tego daru, w którym to przypadku rodzi się potrzeba pokuty i odnowy. Kościół wierzy, że wszyscy chrześcijanie otrzymali Ducha Świętego w chrzcie, jednakże w swoich modlitwach uczy nas, żeby zawsze błagać Go na nowo: „Przyjdź, Duchu Święty!”.

PODSUMOWANIE:

🕊️ 1. Rozwój rozumienia w Odnowie Charyzmatycznej

• Chrzest w Duchu Świętym pojawił się jako odpowiedź na modlitwę o „nową Pięćdziesiątnicę”.
• Terminologia zaczerpnięta z Pisma i ruchów zielonoświątkowych.
• Kard. Suenens wspierał teologiczną refleksję i dokumenty z Malines.
• Różne nazwy w różnych językach (np. „wylanie Ducha”, „effusion”, „Geisttaufe”).

✝️ 2. Istota chrztu w Duchu Świętym

• To nie marginalne zjawisko, lecz centrum życia chrześcijańskiego.
• Umożliwia głęboką komunię z Trójcą Świętą.
• Przynosi zwycięstwo nad grzechem i wzrost w łasce.
• Charyzmaty są dostępne dla wszystkich wierzących, nie tylko dla duchowieństwa.

📖 3. Teologia i doświadczenie

• Doświadczenie chrześcijańskie jest obiektywnym faktem, nie tylko emocją.
• Chrzest w Duchu pogłębia relację z Bogiem i otwiera na działanie Ducha.
• Sakramenty są fundamentem doświadczenia duchowego, nie jego przeciwieństwem.

🏛️ 4. Wymiar instytucjonalny i charyzmatyczny Kościoła

• Oba wymiary są komplementarne i niezbędne.
• Chrzest w Duchu Świętym wnosi życie i dynamizm do struktur Kościoła.
• Potrzebna jest równowaga między hierarchią a spontanicznym działaniem Ducha.

💧 5. Związek z sakramentami inicjacji

• Chrzest w Duchu Świętym to urzeczywistnienie łaski chrztu i bierzmowania.
• Może być też nowym zesłaniem Ducha, nie tylko „rozpaleniem” istniejącej łaski.
• Wymaga katechezy, formacji i osobistego przyjęcia wiary.

🌍 6. Czy chrzest w Duchu Świętym jest dla każdego?

• Łaska ta jest dostępna dla wszystkich ochrzczonych.
• Odnowa Charyzmatyczna to jeden z ruchów eklezjalnych, ale jej łaska przekracza ramy ruchu.
• Charyzmaty są dawane według woli Ducha, nie są obowiązkowe dla każdego.

🙏 7. Modlitwa za osoby nieochrzczone

• Zwykle modlitwa o chrzest w Duchu Świętym dotyczy osób już ochrzczonych.
• Można modlić się z nieochrzczonymi o światło i łaskę Ducha w drodze do nawrócenia.

🔁 8. Czy można dostąpić chrztu w Duchu więcej niż raz?

• Chrzest w Duchu to wyjątkowe wydarzenie, ale możliwe są kolejne „wylania” Ducha.
• Potrzebne w nowych etapach życia: małżeństwo, misja, choroba itp.